ធ

Monday, February 22, 2010

ជីវិតត្រូវសិក្សា បញ្ញាត្រូវអប់រំ

យើងច្រើនតែឮពាក្យថា ជីវិត គឺ ការសិក្សា ការសិក្សា គឺ ការកែប្រែជីវិត តើជីវិតគឺជាអ្វី? នេះជាសំណួររបស់មនុស្ស ស្ទើរតែគ្រប់គ្នាដែលបានកើតជាមនុស្សហើយ ដើម្បីចូលរួមចំណែក ក្នុងការឆ្លើយនឹងចម្ងល់ដ៏ធំនេះ ស្មេរក៏ត្រូវអធិប្បាយរំគាយសេចក្តីទៅតាមសតិបញ្ញាដែល ឆ្លងកាត់ ការសិក្សាអំពីជីវិតមក
ជីវិត គឺ ការរស់នៅ ការរស់នៅគឺជាអ្វី? ការរស់នៅ គឺ ការដែលមានខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលបាន ឬ ការរស់នៅ ដោយអាស្រ័យគ្រឿងផ្សព្វផ្សើមផ្សេងៗ ប៉ុន្តែនៅទីនេះនិយាយតែពីការរស់នៅរបស់ មនុស្សប៉ុណ្ណោះ ខ្យល់ដកដង្ហើមរបស់មនុស្សមាន ២ យ៉ាង គឺ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ និង ខ្យល់ដកដង្ហើមចូល បើខ្វះខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល ជីវិតនេះក៏ឈ្មោះថា មានខ្យល់ដកដង្ហើមទៅ ប្រាសហើយ ដែលយើងដឹងឮជាទូទៅថា ដាច់ខ្យល់ ឬ ស្លាប់ បាត់បង់ជីវិត ។ល។ ប៉ុន្តែមុននឹងចូលដល់កម្រិតនៃការផុតរលត់ខ្យល់ដកដង្ហើម មនុស្សត្រូវមានជីវិតរស់នៅសិន កាលបើត្រូវរស់នៅលើលោកនេះ មនុស្សត្រូវតែតស៊ូជាមួយនឹងឧបសគ្គរបស់ជីវិត ឧបសគ្គរបស់ ជីវិត គឺ កង្វះខាតបច្ច័យគ្រឿងទ្រទ្រង់ជីវិត ពោលគឺ មនុស្សត្រូវប្រើប្រាស់គ្រឿងឧបភោគបរិភោគ ដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវិត កាលបើតម្រូវការរបស់មនុស្សត្រូវអាស្រ័យលើគ្រឿងឧបភោគបរិភោគបែបនេះ មនុស្សចាំបាច់ត្រូវតែត្រដរតស៊ូស្វែងរកអ្វីទាំងអស់ នេះដើម្បីបំពេញកង្វះខាត ក្នុងការស្វែងរក បច្ច័យគ្រឿងទ្រទ្រង់ជីវិត ច្បាស់ណាស់ថា មនុស្សត្រូវតែមានបញ្ញាក្នុងការ ស្វែងរកបើខ្វះបញ្ញា ដែលជាឧបករណ៍ក្នុងការស្វែងរកទេ ច្បាស់ជាពិបាកនឹងស្វែងរកគ្រឿងឧបភោគបរិភោគទាំង នោះណាស់ ធនាករធម្មជាតិកើតមានដើម្បីមនុស្ស ប៉ុន្តែមានចំនួនកម្រិត ហេតុនោះ ក្នុងការ ស្វែង រកទ្រព្យ មនុស្សត្រូវប្រណាំងប្រជែងគ្នា ឬ ប្រទាញប្រទង់គ្នាដើម្បី បានមកនូវអ្វីដែល ហៅថា ទ្រព្យសម្បត្តិ បញ្ញាចាត់ជាឧបករណ៍ស្វែងរកទ្រព្យបានយ៉ាងប្រសើរ ប៉ុន្តែបញ្ញាមិនមែនកើតឡើង ឯងៗនោះទេ បញ្ញាកើតឡើងបានត្រូវឆ្លងកាត់ការសិក្សារៀន សូធ្យ ការសិក្សាចាត់ជាប្រព័ន្ធអភិវឌ្ឍ បញ្ញារបស់មនុស្ស(សុតំ បញ្ញាយ វឌ្ឍនំ) មនុស្សដែលកើតមកហើយលើ លោកនេះត្រូវតែអភិវឌ្ឍ បញ្ញា ប្រសិនបើមិនអភិវឌ្ឍបញ្ញាទេ ក៏ក្លាយទៅជាមនុស្សអប្បបញ្ញា(បើប្រទេសជាតិត្រូវតែអភិវឌ្ឍ ឲ្យរីកចម្រើន បើមិនអភិវឌ្ឍទេ ក៏ក្លាយទៅជាប្រទេសអប្បាភិវឌ្ឍន៍underdeveloped country) កម្លៅជួយ ជាន់ពន្លិចជីវិតរបស់មនុស្សដែលខ្វះការសិក្សារៀនសូធ្យ ក្នុងការស្វែងរកចំណេះដឹងនោះ ពាក្យថា ខ្ជិលច្រអូស បុគ្គលអ្នកស្រឡាញ់ការសិក្សា មិនត្រូវឲ្យមានឡើយ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់ថា បញ្ញាយ មគ្គំ អលសោ ន វិន្ទតិ បុគ្គលខ្ជិលច្រអូសតែងមិនពើបប្រទះផ្លូវនៃបញ្ញា សម្តែងថាព្រះអង្គ ត្រាស់ដាស់តឿនមនុស្សឲ្យស្វែងរកបញ្ញាដោយសេចក្តីឧស្សាហ៍ព្យាយាម ព្រោះបញ្ញាមិនមែន កើតឡើងដោយសេចក្តីខ្ជិលច្រអូសនោះទេ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់មុននឹងបានត្រាស់ដឹង សច្ចធម៌ទាំងពួងនោះ ព្រះអង្គបានទទួលការសិក្សារៀនសូធ្យពី សម្នាក់នៃគ្រូវិទ្យាចារ្យជាច្រើននាក់ និយាយម្យ៉ាងទៀតថា ព្រះអង្គជាអ្នកស្រឡាញ់ការសិក្សាតាំងពីក្មេងមក សូម្បីតែការចេញពីវាំង ទៅបួស ក៏កើតចេញពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវទាក់ទងនឹងជីវិតរបស់មនុស្សដែរ ប៉ុន្តែការសិក្សារបស់ ព្រះអង្គមិនមែនផ្តោតតែលើចំណេះដឹងតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែការសិក្សារបស់ព្រះអង្គផ្តោតទៅ លើការស្វែងរកច្រកចេញឲ្យដល់ជីវិត ទីបំផុត ព្រះអង្គក៏អាចរកឃើញច្រកចេញរបស់ជីវិតបាន មាន ន័យថា ព្រះអង្គបានបញ្ចប់ការសិក្សាអំពីជីវិតរបស់មនុស្សហើយ បានសម្រេចដល់គោលបំណង ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ជីវិតហើយ ការសិក្សាអំពីជីវិតរបស់មនុស្សនោះ ព្រះអង្គមិនបានសិក្សាក្នុងស្ថាប័ន ការសិក្សាឬមហាវិទ្យាល័យណានោះទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានសិក្សាក្នុងថ្នាក់ មហាលោកាល័យធម្មជាតិ សញ្ញាបត្រដែលព្រះអង្គទទួលបានក្នុងការសិក្សានេះមានឈ្មោះថាអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណ ជា សញ្ញាបត្រសម្តែងដល់ចំណេះដឹងដែលទាក់ទងនឹងការរកឃើញធម្មជាតិពិតរបស់ ជីវិតបានយ៉ាង ត្រឹមត្រូវដែលចំណេះដឹងនេះគ្មានវិទ្យាចារ្យជាមនុស្ស ឬព្រះអាទិទេពណាជាអ្នកបង្ហាត់បង្រៀន ព្រះអង្គនោះទេ បញ្ញាញាណនេះកើតឡើងដោយសេចក្តីប្រឹងប្រែងរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ក្រោយពី ព្រះអង្គរកឃើញសច្ចធម៌របស់ជីវិតហើយ ព្រះអង្គក៏យកសច្ចធម៌ទាំងនោះទៅបង្ហាត់បង្រៀន ដល់មនុស្សលោកតទៅរហូតដល់ព្រះអង្គផុតរលត់ខ្យល់ដកដង្ហើមទៅនៅព្រះជន្ម ៨០ ឆ្នាំ ។

Wednesday, October 7, 2009

មាត្រា 8

មាត្រា 8

គណៈមន្ត្រីសម្របសម្រួលការងារអាស៊ាន
១.គណៈមន្ត្រីសម្របសម្រួលការងារអាស៊ានប្រកបដោយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ាន និង ជួបប្រជុំគ្នាយ៉ាងហោចណាស់ ១ ឆ្នាំ ២ ដង ។
២.គណៈមន្ត្រីសម្របសម្រួលការងារអាស៊ាននឹង
(ក) ត្រៀមរៀបចំជំនួបនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន
(ខ) សម្របសម្រួលការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀង និង សេចក្តីសម្រេចចិត្តរបស់កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន
(គ) សម្របសម្រួលការងារជាមួយនឹងគណៈមន្ត្រីសហគមអាស៊ានដើម្បីបង្កបង្កើនភាពស្អិតរមួតផ្នែក នយោបាយ ប្រសិទ្ធិភាព និង សហប្រតិបត្តិការរវាងគ្នា ។
(ឃ)សម្របសម្រួលរបាយការណ៍របស់គណៈមន្ត្រីសហគមអាស៊ានចំពោះកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន ។
(ង) ពិចារណារបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំរបស់អគ្គលេខាធិការលើការងារអាស៊ាន ។
(ច)ពិចារណារបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំរបស់អគ្គលេខាធិការលើមុខងារ និង កិច្ចានុវត្តន៍របស់ លេខាធិការដ្ឋានអាស៊ាននិងអង្គការដែលពាក់ព័ន្ធដទៃទៀត ។
(ឆ) ឲ្យសត្យានុមតិការតែងតាំងនិងការបញ្ចប់តួនាទីរបស់អគ្គលេខាធិការរងតាមអនុសាសន៍របស់ អគ្គលេខាធិការ និង អនុវត្តភារកិច្ចដទៃទៀតដែលបានកំណត់ទុកក្នុងធម្មនុញ្ញនេះ ឬ មុខងារដទៃទៀតតាមដែលកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានអាចនឹងប្រគល់ឲ្យ ។
៣.គណៈមន្ត្រីសម្របសម្រួលការងារអាស៊ាននឹងត្រូវជ្រោមជ្រែងដោយឧត្តមមន្ត្រីដែលពាក់ព័ន្ធ ។

Tuesday, June 2, 2009

ជំពូក 4

អង្គការ

មាត្រា 7

កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន

1.កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានប្រកបដោយប្រមុខរដ្ឋ ឬ រដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋសមាជិក
2.កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន :
(ក)ជាអង្គការកំពូលក្នុងការធ្វើនយោបាយរបស់អាស៊ាន
(ខ)ពិភាក្សាផ្តល់អនុសាសន៍នយោបាយ និង សម្រេចចិត្តលើរឿងជាគន្លឹះដែលទាក់ទងនឹងការ សម្រេចគោលដៅរបស់អាស៊ាន លើរឿងសំខាន់ៗដែលជាផលប្រយោជន៍របស់រដ្ឋសមាជិក និងលើរឿងគ្រប់បែបយ៉ាងដែលបានដាក់ស្នើដល់កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានដោយគណៈមន្ត្រីសម្រប សម្រួលការងារអាស៊ាន គណៈមន្ត្រីសហគមអាស៊ាន និង អង្គការថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំផ្នែកអាស៊ាន
(គ) បង្គាប់ការដល់រដ្ឋមន្ត្រីដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងគណៈមន្ត្រីនីមួយៗ ឲ្យប្រារព្ធធ្វើកិច្ចប្រជុំថ្នាក់អន្តររដ្ឋមន្ត្រី ពិសេស និងប្រឹក្សារឿង សំខាន់ៗទាក់ទងនឹងអាស៊ានដែលគ្របដណ្តប់ទាំងគណៈមន្ត្រីសហគម វិធានទម្រង់ការសម្រាប់កិច្ចប្រជុំនោះ នឹងត្រូវអនុម័តដោយគណៈមន្ត្រីសម្រួបសម្រួល ការងារ អាស៊ាន ។
(ឃ)ប្រឈមមុខដោះស្រាយស្ថានការណ៍អាសន្នដែលប៉ះពាល់អាស៊ានដោយចាត់វិធានការសមស្រប ។

(ង)សម្រេចចិត្តលើរឿងដែលលើកស្នើចំពោះកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានក្រោមជំពូក 2 និង ជំពូក 8 ។

(ច) អនុម័តឲ្យបង្កើតនិងរំលាយអង្គការរដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំផ្នែក និង ស្ថាប័នអាស៊ានដទៃទៀត និង

(ឆ)តែងតាំងអគ្គលេខាធិការអាស៊ានដែលមានសក្តិនិងឋានៈស្មើនឹងរដ្ឋមន្ត្រីបម្រើការងារដោយទំនុកទុកចិត្តនិងតាមពំនេញចិត្តរបស់ប្រមុខរដ្ឋ ឬ រដ្ឋាភិបាលតាមអនុសាសន៍របស់កិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការ បរទេសអាស៊ាន ។

(ជ)កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាននឹងត្រូវប្រារព្ធធ្វើ ១ ឆ្នាំ ២ ដងនិងត្រូវធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះដោយរដ្ឋសមាជិកដែល កាន់តំណែងប្រធានអាស៊ាន និង

(ឈ)កោះហៅប្រជុំនៅពេលណាមានសេចក្តីចាំបាច់ក្នុងឋានៈជាកិច្ចប្រជុំពិសេស ឬ កិច្ចប្រជុំសាមញ្ញ ដែលធ្វើជាប្រធានដោយរដ្ឋសមាជិកដែលកាន់តំណែងប្រធានអាស៊ានត្រង់កន្លែងប្រជុំដែលរដ្ឋសមាជិកអាស៊ានយល់ព្រមរួមគ្នា ។

Saturday, May 30, 2009

មាត្រា 6

ការទទួលសមាជិកថ្មី

1.ទម្រង់ការក្នុងការស្នើសុំ និង ការទទួលសមាជិកថ្មីរបស់អាស៊ានត្រូវបានកំណត់ដោយគណៈមន្ត្រី សម្របសម្រួលការងារអាស៊ាន ។
2.ការទទួលសមាជិកថ្មីអាស្រ័យលើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដូចតទៅនេះ
(ក) ទីតាំងភូមិសាស្រ្តត្រូវទទួលស្គាល់ថាស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។
(ខ) ការទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិករបស់អាស៊ានទាំងអស់ ។
(គ)ការយល់ព្រមដែលនឹងចងឆ្វាក់ និង ការគោរពតាមធម្មនុញ្ញនេះ និង
(ឃ) សមត្ថភាព និង ការសុខចិត្តអនុវត្តនីតិកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋសមាជិកភាព ។
3.ការទទួលសមាជិកថ្មីនឹងត្រូវសម្រេចដោយឆន្ទាមតិដោយកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានតាមសំណើរបស់គណៈមន្ត្រីសម្របសម្រួល ការងារអាស៊ាន ។
4.បេក្ខរដ្ឋនឹងបានទទួលចូលជាសមាជិកអាស៊ានបាននៅពេលចុះហត្ថលេខាលើត្រាសារសម្បត្តិធម្មនុញ្ញនេះ ។

Friday, May 29, 2009

មាត្រា 5

នីតិសិទ្ធិ និង នីតិកាតព្វកិច្ច

1.រដ្ឋសមាជិកតែងមាននីតិសិទ្ធិ និង នីតិកាតព្វកិច្ចស្មើៗគ្នាខាងក្រោមធម្មនុញ្ញនេះ ។
2. ឲ្យរដ្ឋសមាជិកចាត់វិធានការចាំបាចំគ្រប់បែបយ៉ាង រួមទាំងការអនុម័តច្បាប់ក្នុងប្រទេសដែលសមរម្យ ដើម្បីអនុវត្តតាមបទបញ្ញត្តិនៃធម្មនុញ្ញនេះយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព និង ដើម្បីប្រតិបត្តិតាមនីតិកាតព្វកិច្ច ទាំងអស់របស់រដ្ឋសមាជិក ។
3.ក្នុងករណីមានការប្រព្រឹត្តកន្លងឬមិនប្រតិបត្តិតាមធម្មនុញ្ញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ឲ្យចាត់ការទៅតាមមាត្រា 20 ។

ជំពូក 3

សមាជិកភាព

មាត្រា 4
រដ្ឋសមាជិក

រដ្ឋសមាជិករបស់អាស៊ាន គឺ ប្រូណេទារុស្លាម ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សាធារណរដ្ឋឥណ្តូណេស៊ី សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាជនឡាវ ម៉ាឡេស៊ី សហភាពភូមា(ម្យៀនម៉ារ) សាធារណរដ្ឋហ្វីលិពិន សាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរី ព្រះរាជាណាចក្រថៃ និង សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម ។

ជំពូក 2

នីតិបុគ្គលភាព
មាត្រា 3
នីតិបុគ្គលភាពរបស់អាស៊ាន

អាស៊ានក្នុងឋានៈជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលបានទទួលនីតិបុគ្គលភាពតាមរយៈធម្មនុញ្ញនេះ ។

Thursday, May 28, 2009

មាត្រា 2(អាស៊ាន)

មាត្រា 2 (អាស៊ាន)

មាត្រា 2
គោលការណ៍

ក្នុងការអនុវត្តឲ្យបានសម្រេចនូវគោលបំណងដែលមានចែងក្នុងមាត្រា 1, អាស៊ាន និង រដ្ឋសមាជិករបស់អាស៊ានអះអាង និង ប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋានដែលប្រាកដមានក្នុងអនុសាវនា អនុមតិ អនុសញ្ញា កិច្ចព្រមព្រៀង សន្ធិសញ្ញា និង ត្រាសារដទៃទៀតរបស់អាស៊ាន ។
អាស៊ាន និង រដ្ឋសមាជិករបស់អាស៊ានប្រតិបត្តិទៅតាមគោលការណ៍ដូចតទៅនេះ

(ក) ការគោរពឯករាជភាព អធិបតេយ្យភាព សមភាព បូរណភាពដែនដី និង អត្តសញ្ញាណជាតិរបស់ រដ្ឋសមាជិកទាំងអស់ ។
(ខ) សហកិច្ចសន្យា និង សហភារកិច្ចក្នុងការបង្កបង្កើនសន្តិភាព សន្តិសុខ និង វិបុលភាពក្នុងភូមិភាគ ។
(គ) បំណោះបង់អំពើឈ្លានពាន និង អំពើគំរាមគំហែង ឬ ការប្រើកម្លាំង ឬ សកម្មភាពដទៃទៀតក្នុង លក្ខណៈណាមួយដែលទទឹងទាស់នឹងច្បាប់អន្តរជាតិ ។
(ឃ) ពំនឹងពំនាក់លើអធិករណសមថៈ(ការដោះស្រាយជម្លោះ)ដោយសន្តិវិធី ។
(ង) អនន្តរាគមន៍(ការមិនជ្រៀតជ្រែក)ក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន ។
(ច) ការគោរពសិទ្ធិរបស់រដ្ឋសមាជិកនីមួយៗក្នុងការដឹកនាំអត្ថិភាពនៃជាតិរបស់ខ្លួនដោយប្រាសចាកអន្តរាគមន៍(អំពើជ្រៀតជ្រែក) វិទ្ធង្សនា(អំពើចូលបំផ្លាញ) និង ពលក្ការ(អំពើបង្ខំទាំងកំរោល)ពីខាងក្រៅ ។
(ឆ) កិច្ចពិគ្រោះយោបល់ដែលធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងអំពីរឿងដែលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ផលប្រយោជន៍ រួមគ្នារបស់អាស៊ាន ។
(ជ) សេចក្តីប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះនីតិវិធាន ធម្មាភិបាល(អភិបាលកិច្ចល្អ) គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ និង រដ្ឋាភិបាលអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ។
(ឈ) ការគោរពសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ការលើកស្ទួយ និង ការការពារសិទ្ធិមនុស្ស និង ការលើកស្ទួយ យុត្តិធម៌សង្គម ។
(ញ)កំណួចកំណាន់ធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ និង ច្បាប់អន្តរជាតិ រួមទាំងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិដែល រដ្ឋសមាជិកអាស៊ានទទួលស្គាល់ ។
(ដ) អំពើវៀរចាកការចូលរួមចំណែកក្នុងនយោបាយ ឬ សកម្មភាពណានីមួយរួមទាំងការប្រើប្រាស់ ដែនដីរបស់ខ្លួនដែលប្រព្រឹត្តឲ្យបានសម្រេចដោយរដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន ឬ រដ្ឋមិនមែនសមាជិកអាស៊ាន ឬ អរដ្ឋការីណាមួយដែលគំរាមគំហែងអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពដែនដី ឬ សេ្ថរភាពនយោបាយ និង សេដ្ឋកិច្ចនៃរដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន ។
(ឋ) ការគោរពវប្បធម៌ ភាសា និង សាសនាផ្សេងគ្នារបស់ប្រជាជនអាស៊ាន ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើគុណ តម្លៃរួមគ្នាក្នុងស្មារតីឯកភាពក្នុងភាពចម្រុះ ។
(ឌ) មជ្ឈភាពរបស់អាស៊ានក្នុងទំនាក់ទំនងខាងក្រៅផ្នែកនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និង វប្បធម៌ ដោយនៅតែរក្សាការមានចំណែកចូលរួមយ៉ាងសកម្ម ការសម្លឹងមើលទៅខាងក្រៅ មិនបិទបាំង និង មិនិរើសអើង និង
(ឍ) ការប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះនិយាមពាណិជ្ជកម្មពហុភាគី និង របបដែលមាននិយាមជាមូលដ្ឋានរបស់អាស៊ានក្នុងការអនុវត្តតាមកិច្ចសន្យាសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព និង ការកាត់បន្ថយជាបណ្តើរៗ ឈានទៅរកការកម្ចាត់ចោលទាំងស្រុងនូវរាល់ឧបសគ្គទាំងអស់ចំពោះ សមាហរណកម្មផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ក្នុងភូមិភាគ ក្នុងរបបសេដ្ឋកិច្ចដែលមានទីផ្សារជាចលករ ។

Thursday, May 21, 2009

ធម្មនុញ្ញនៃសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍

មើលធម្មនុញ្ញអាស៊ានជាភាសាអង់គ្លេស

បកប្រែក្រៅផ្លូវការដោយព្រះមហាភិរម្យដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់អ្នកសិក្សានិងអ្នកចាប់អារម្មណ៍ជាទូទៅ

ធម្មនុញ្ញនៃសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍
អារម្ភកថា

យើងខ្ញុំជាប្រជាជននៃរដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន)ដោយមានប្រមុខរដ្ឋ ឬ ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសប្រូណេទារុស្លាម ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សាធារណរដ្ឋឥណ្តូនេស៊ី សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាជនឡាវ ម៉ាឡេស៊ី សហភាពភូមា សាធារណរដ្ឋហ្វ៊ីលិពិន សាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរី ព្រះរាជាណាចក្រថៃ និង សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម ជាតំណាង
-កត់សម្គាល់ដោយមោទកភាពដល់សមិទ្ធិផលនិងវិសាលកម្មដ៏ថ្លៃថ្លារបស់អាស៊ានចាប់តាំងពីមានការស្ថាបនាឡើងឯរាជធានីបាងកកដោយការប្រកាសប្រើអនុសាវនាអាស៊ានមក
-រលឹកនឹកដល់សេចក្តីសម្រេចចិត្តក្នុងការស្ថាបនាធម្មនុញ្ញអាស៊ានតាមកម្មវិធីប្រតិបត្តិការរដ្ឋធានីវៀងចន្ទ អនុសាវនាកួលាឡាំពួរស្តីពីការស្ថាបនាធម្មនុញ្ញអាស៊ាន និង អនុសាវនាចេពូស្តីពីប្លង់ខៀវរបស់ ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន
-គិតគូរដល់អត្ថិភាពនៃអត្ថប្បយោជន៍រួមគ្នា និង ការពឹងពាក់អាស្រ័យគ្នារវាងប្រជាជន និង រដ្ឋសមាជិករបស់អាស៊ានដែលមានទំនាក់ទាក់ទងគ្នាដោយភូមិសាស្រ្ត ទាំងមានវត្ថុបំណងតែមួយ និង ជោគវាសនារួមគ្នា ។
-បានទទួលឥទ្ធិពលជម្រុលចិត្ត និង រួបរួមគ្នាក្រោម (ពាក្យស្លោកថា) "ទស្សនវិស័យតែមួយ អត្តសញ្ញាណតែមួយ និង សហគមសង្គ្រោះតែមួយ" ។
-រួបរួមគ្នាដោយសហច្ឆន្ទៈ និង សហចេតនាតែមួយដើម្បីរស់នៅក្នុងភូមិភាគនៃសន្តិភាព សន្តិសុខ និង ស្ថេរភាពយូរអង្វែង, កំណើនសេដ្ឋកិច្ចជានិរន្ត, វិបុលភាព និង វឌ្ឍនភាពសង្គមរួមគ្នា,និងដើម្បីលើកស្ទួយផលប្រយោជន៍ ឧត្តមគតិ និង បំណងប្រាថ្នាជាអាយុជីវិតរបស់យើង ។
-គោរពខ្លឹមសារសំខាន់ជាមូលដ្ឋាននៃមិត្តភាព និង សហប្រតិបត្តិការ និង គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ សមភាព បូរណភាពដែនដី អនន្តរាគមន៍ ឆន្ទាមតិ និង ឯកភាពក្នុងភាពចម្រុះ ។
-ប្រកាន់ខ្ជាប់គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ នីតិវិធាន និង ធម្មាភិបាល(អភិបាលកិច្ចល្អ) គោរព និង ការពារសិទ្ធិមនុស្ស និង សេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ។
-តាំងចិត្តធានារ៉ាប់រងនិរន្តរាភិវឌ្ឍនភាពដើម្បីជាគុណប្រយោជន៍ដល់ជនានុជនជំនាន់បច្ចុប្បន្ន និង អនាគត និង ដើម្បីលើកស្ទួយសុជីវធម៌ ជីវភាព និង សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃដំណើរការកសាងសហគមអាស៊ាន ។
-ជឿជាក់ចំពោះឆន្ទៈចាំបាច់ក្នុងការពង្រីកពង្រឹងពន្ធភាពដែលមានស្រាប់នៃសាមគ្គីភាពក្នុងភូមិភាគ ដើម្បីឈ្វេងយល់សហគមអាស៊ានដែលមានភាពស្អិតរមួតផ្នែកនយោបាយ រួមបញ្ចូលគ្នាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និង មានទំនួលខុសត្រូវផ្នែកសង្គមដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងអភិយោគ និង កាលានុវត្តន៍សម័យបច្ចុប្បន្ន និង អនាគតយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព ។
-ប្តេជ្ញាចិត្តខិតខំកសាងសហគមតាមរយៈសហប្រតិបត្តិការ និង សមាហរណកម្មដែលមានភាពល្អប្រសើរឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសដោយការស្ថាបនាសហគមអាស៊ានមួយដែលប្រកបដោយសហគមសន្តិសុខអាស៊ាន សហគមសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន និង សហគមសង្គម-វប្បធម៌អាស៊ាន ដូចដែលមានចែងក្នុងអនុសាវនាបាហ្លី ស្តីពីកិច្ចព្រមព្រៀងអាស៊ានលើកទី 2 ។
-តាមរយៈនេះទើបសម្រេចចិត្តស្ថាបនាគម្រោងការផ្នែកច្បាប់ និង ផ្នែកស្ថាប័នដោយធម្មនុញ្ញនេះ ។
-និងដើម្បីសម្រេចគោលបំណងនេះ ប្រមុខរដ្ឋ ឬ ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋសមាជិកអាស៊ានដែលបាន ជួបប្រជុំគ្នាក្នុងសិង្ហបុរីនាឱកាសជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃខួបឆ្នាំទី 40 នៃការបង្កើតសមាគមអាស៊ាន បានយល់ព្រមគ្នាចំពោះធម្មនុញ្ញនេះ ។

ជំពូក 1
គោលបំណង និង គោលការណ៍
មាត្រា 1
គោលបំណង

គោលបំណងរបស់អាស៊ាន គឺ :

ដើម្បីថែរក្សា និង បង្កបង្កើនសន្តិភាព សន្តិសុខ និង ស្ថេរភាព និង ដើម្បីពង្រីកពង្រឹងគុណតម្លៃផ្នែកសន្តិភាពក្នុងភូមិភាគថែមទៀត ។
ដើម្បីបង្កបង្កើនលំពាស់ក្នុងភូមិភាគដោយការលើកស្ទួយសហប្រតិបត្តិការផ្នែកនយោបាយ សន្តិសុខ សេដ្ឋកិច្ច និង សង្គម-វប្បធម៌ឲ្យធំទូលាយថែមទៀត ។
ដើម្បីស្ងួនរក្សានូវអាស៊ីអាគ្នេយ៍ឲ្យជាតំបន់ប្រាសចាកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ(នូឃ្លារ) និង ប្រាសចាក អាវុធមហាប្រល័យដទៃទៀតគ្រប់ប្រភេទ ។
ដើម្បីធានារ៉ាប់រងថាប្រជាជន និង រដ្ឋសមាជិករបស់អាស៊ានរស់នៅជាមួយនឹងសកលលោក ដោយសុខសាន្តក្នុងបរិដ្ឋានប្រកបដោយយុត្តិធម៌ ប្រជាធិបតេយ្យ និង សាមគ្គីភាព ។
ដើម្បីបង្កើតទីផ្សារ និង មូលដ្ឋានផលិតកម្មតែមួយដែលមានសេ្ថរភាព វិបុលភាព មានសមត្ថភាពក្នុងការប្រណាំងប្រជែងខ្ពស់ និង មានការរួមបញ្ចូលគ្នាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដែលមានការ បង្កលក្ខណៈងាយស្រួលផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម និង វិនិយោគទុនយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព ដែលមាន លំហូរទំនិញ សេវាកម្ម និង វិនិយោគទុនដោយសេរី ដែលមានការបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុង ការផ្លាស់ផ្ទេរពាណិជ្ជករ អ្នកប្រកបវិជ្ជាជីវៈ សមត្ថជន និង ពលកម្ម និង មានលំហូរមូលធនដោយ សេរី ។
ដើម្បីកាត់បន្ថយទុគ្គតភាព(ភាពក្រីក្រ) និង ពង្រួញពង្រៀវគម្លាតវឌ្ឍនកម្មខាងក្នុងអាស៊ាន តាមរយៈជំនួយ និង សហប្រតិបត្តិការទៅវិញទៅមក ។
ដើម្បីពង្រីកពង្រឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ បង្កបង្កើនធម្មាភិបាល និង នីតិវិធាន និង ដើម្បីលើកស្ទួយ ព្រមទាំងការពារសិទ្ធិមនុស្ស និង សេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ដោយគិតគូរដល់សិទ្ធិ និង តួនាទីទទួល ខុសត្រូវនៃរដ្ឋសមាជិករបស់អាស៊ាន ។
ដើម្បីឆ្លើយតបយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាពតាមគោលការណ៍សន្តិសុខគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានទៅនឹងអំពើគំរាមគំហែង ឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តររដ្ឋ និង អភិយោគអន្តរសីមាគ្រប់រូបបែប ។
ដើម្បីលើកស្ទួយនិរន្តរាភិវឌ្ឍនភាពសំដៅធានាឲ្យបាននូវការការពារបរិដ្ឋានរបស់ភូមិភាគ និរន្តរភាពនៃធនធានធម្មជាតិរបស់ភូមិភាគ សម្ងួនរក្សាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់ភូមិភាគ និង គុណភាពជីវិតខ្ពស់នៃប្រជាជនរបស់ភូមិភាគ ។
ដើម្បីអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សតាមរយៈសហប្រតិបត្តិការដ៏ជិតស្និទ្ធថែមទៀតក្នុងវិស័យអប់រំ និង ការសិក្សារហូតអាយុកាលទាំងក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្រ្ត និង បច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីបង្កើនសក្តានុពលប្រជាពលរដ្ឋអាស៊ាន និង ដើម្បីពង្រីកពង្រឹងសហគមអាស៊ាន ។
ដើម្បីបង្កបង្កើនសុជីវធម៌ និង ជីវភាពរបស់ប្រជាជនអាស៊ានដោយការផ្តល់ឲ្យប្រជាជនមានឱកាសស្មើៗគ្នាក្នុងការអភិវឌ្ឍមនុស្ស សុខុមាលភាពសង្គម និង យុត្តិធម៌ ។
ដើម្បីពង្រីកពង្រឹងសហប្រតិបត្តិការក្នុងការកសាងបរិដ្ឋានដែលមានសុវត្ថិភាព ស្ថេរភាព និង ប្រាសចាកគ្រឿងញៀនដល់ប្រជាជនអាស៊ាន ។
ដើម្បីលើកស្ទួយអាស៊ានដែលមានប្រជាជនជាទិសដៅដែលសង្គមគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ទាំងអស់ត្រូវលើកទឹកចិត្តឲ្យចូលរួមចំណែក និង ទទួលផលប្រយោជន៍ពីដំណើរការសមាហរណកម្ម និង នវកម្មសហគមអាស៊ាន ។
ដើម្បីលើកស្ទួយអត្តសញ្ញាណអាស៊ានតាមរយៈការផ្សាំបណ្តុះស្មារតីភ្ញាក់រលឹកវប្បធម៌ និង បេតិកភណ្ឌចម្រុះឆ្លុះឆ្លាស់របស់ភូមិភាគខ្លាំងថែមទៀត និង
ដើម្បីថែរក្សាចំណុចរួម និងតួនាទីសម្រុកសម្រួលរបស់អាស៊ានឲ្យជាកម្លាំងចលករចម្បងក្នុងទំនាក់ទំនង និង សហប្រតិបត្តិការជាមួយនឹងភាគីក្រៅភូមិភាគក្នុងនិម្មាបនកម្មភូមិភាគដែលបើកចំហ មានតម្លាភាព និង មិនបិទបាំង ។

Friday, March 13, 2009

គោលគំនិតប្រជាធិបតេយ្យតាមព្រះសុត្តន្តបិដក

principle of democracy in Suttanta Pitaka
1.គោលសេរីភាពផ្នែកគំនិត ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់បើកឱកាសឲ្យអ្នកស្រុកកាលាមៈត្រិះរិះពិចារណាជឿ ឬ មិនជឿពាក្យ ប្រៀនប្រដៅរបស់អ្នកបួសដែលមកផ្សព្វផ្សាយសាសនាដូចមានសេចក្តីដូចតទៅនេះ
"ម្នាលកាលាមៈទាំងឡាយ! អ្នកទាំងឡាយកុំអាលជឿគ្រាន់តែព្រោះ
1. ការស្តាប់ឮតាមៗគ្នាមក(មា អនុស្សវេន=កុំអាល ជឿតាមសេចក្តីរាយការណ៍)
2.ការប្រកាន់តាមៗគ្នាមក(មា បរម្បបរាយ=កុំអាលជឿតាមទំនៀមដែលកាន់តៗគ្នាមក)"

3.ពាក្យចចាមអារាម(មា ឥតិកិរាយ =កុំអាលជឿតាមពាក្យចចាមអារាម)

4.ការអាងក្បួនច្បាប់ (មា បិដកសម្បទានេន =កុំអាលជឿតាមការអាងក្បួនច្បាប់)

5.តក្កៈ (មា តក្កហេតុ=កុំអាលជឿតាមតក្កវិទ្យា)

6.លំនឹកស្មាន (មា នយហេតុ =កុំអាលជឿតាមលំនឹកស្មាន)

7.ការត្រិះរិះតាមអាការ (មា អាការបរិវិតក្កេន=កុំអាលជឿតាមការត្រិះរិះតាមអាការ)

8.ចូលនឹងទ្រឹស្ថីដែលខ្លួនបានគ្នាន់គ្នេរទុក (មា ទិដ្ឋិនិជ្ឈាខន្តិយា=កុំអាលជឿព្រោះតែចូលនឹងទ្រឹស្តី ដែលខ្លួនបានគ្នាន់គ្នេរទុក)

9.មើលឃើញរូបរាងគួរឲ្យជឿបាន (មា ភព្វរូបតាយ =កុំអាលជឿព្រោះមើលឃើញរូបរាងគួរ ឲ្យជឿបាន)

10.យល់ឃើញថា សមណៈនេះជាគ្រូរបស់យើង (មា សមណោ នោ គរូតិ =កុំអាលជឿព្រោះយល់ ឃើញថា សមណៈនេះជាគ្រូរបស់យើង) ។

លុះត្រាតែយល់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ថា ធម៌ទាំងនោះ ជាអកុសល ជាកុសល មានទោស មិនមាន ទោសជាដើមហើយ គួរលះចោល ឬ កាន់បដិបត្តិតាមនោះ" ។

2.គោលសមភាគ ក្នុងព្រះធម្មវិន័យ យើងសង្កេតឃើញអច្ឆរិយភាព 8 យ៉ាង ដោយប្រៀបធៀប អច្ឆរិយភាពរបស់មហាសមុទ្រ 8 យ៉ាងដូចតទៅ

ព្រះធម្មវិន័យ ឬ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានការសិក្សារៀនសូធ្យតាមលំដាប់លំដោយ ធ្វើតាមលំដាប់លំដោយ បដិបត្តិតាមលំដាប់លំដោយ ចាក់ធ្លុះចំពោះអរហត្តមគ្គដោយការធ្វើយ៉ាងជាប់ លាប់ដូចយ៉ាងមហាសមុទ្រមានជម្រៅជ្រៅទៅតាមលំដាប់ ។
សាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ពិតប្រាកដមិនសុខចិត្តប្រព្រឹត្តល្មើសសិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តទុកជាដាច់ខាត សូម្បីត្រូវលះបង់ជីវិតក៏មិនសុខចិត្តល្មើសដែរ ប្រៀបដូចជាមហាសមុទ្រមិនចេះហៀរមាត់ច្រាំង ដូច្នោះ ។
សង្ឃតែងបន្សាត់បុគ្គលអាក្រក់ឲ្យអណ្តែតចេញទៅឆ្ងាយប្រៀបដូចជាមហាសមុទ្របក់ផាត់បន្សាត់សាកសពឲ្យអណ្តែតចូលទៅកាន់មាត់ច្រាំង ដូច្នោះ ។
វណ្ណៈទាំង 4 កាលចេញបួសហើយត្រូវលះបង់គោត្តនាមពីមុនចោល ដល់នូវការរាប់ថាជា សមណសក្យបុត្រប្រៀបដូចជាទឹកហូរចេញពីស្ទឹងទាំងឡាយ កាលមកដល់មហាសមុទ្រហើយ ក៏ក្លាយទៅជាទឹកមហាសមុទ្រដូចគ្នាទាំងអស់ ។
ទោះបីជាភ្លៀងបង្អុរចុះយ៉ាងណា មហាសមុទ្រក៏នៅតែមិនពេញប្រៀប ភិក្ខុក្នុងធម្មវិន័យនេះ ដែលរំលត់កិលេសដោយនិព្វានធាតុ ក៏មិនធ្វើឲ្យព្រះនិព្វានពេញដែរ ។
ព្រះធម្មវិន័យមានរសជាតិតែមួយ គឺ វិមុត្តិរស-រសជាតិនៃសេចក្តីរួចផុតស្រឡះចាកកិលេស ប្រៀបដូចជាមហាសមុទ្រមានរសជាតិតែមួយ គឺ រសជាតិប្រៃ ។
មហាសមុទ្រសម្បូរទៅដោយរតនៈផ្សេងៗយ៉ាងណា ព្រះធម្មវិន័យក៏សម្បូរទៅដោយធម្មរតនៈ គឺ សតិបដ្ឋាន 4 សម្មប្បធាន 4 ឥទ្ធិបាទ 4 ឥន្រ្ទីយ៍ 5 ពលៈ 5 ពោជ្ឈង្គ 7 មគ្គ 8 យ៉ាងនោះ ។
មហាសមុទ្រជាជម្រករបស់ជីវសត្វធំៗដូចជា ត្រីតិមិតិមង្គលា តិបរិមង្គលា អសូរ នាគ គន្ធព្វ យ៉ាងណា ព្រះធម្មវិន័យក៏មានអរិយបុគ្គល 4 និង អ្នកបដិបត្តិដើម្បីអរិយបុគ្គល 4 យ៉ាងនោះ ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបធ្វើឲ្យភិក្ខុត្រេកអរក្នុងព្រះធម្មវិន័យនេះ ។

3.គោលភាតរភាព ឬ សហធម្មិក អ្នកបដិបត្តិធម៌រួមគ្នា គួរមានគុណធម៌ដូចតទៅនេះ

សង្គហវត្ថុ 4 គឺ (ទាន)ចេះចែករំលែកវត្ថុទាន ឬ ធម្មទានដែលខ្លួនមានដល់អ្នកដទៃ, (បិយវាចា)ពោលវាចាពីរោះផ្អែមល្ហែមបណ្តុះសាមគ្គីភាពទៅរកអ្នកដទៃ, (អត្ថចរិយា) បំពេញប្រយោជន៍សាធារណៈ,(សមានត្តតា) បដិបត្តិស្មើដើមស្មើចុង គឺ បដិបត្តិដោយស្មើមុខគ្នាចំពោះ ជនានុជន រួមសុខរួមទុក្ខ ចូលរួមដោះស្រាយតាមឋានៈ ហេតុការណ៍ និង កាលៈទេសៈ ។
សារាណីយធម៌ 6 គុណធម៌សម្រាប់ការរស់នៅរួមគ្នា គោលសម្របសម្រួល គឺ (មេត្តាកាយកម្ម) ជួយខ្វល់ខ្វាយក្នុងកិច្ចការរបស់អ្នកនៅរួមគ្នាដោយសេចក្តីពេញចិត្ត សម្តែងកិរិយាសុភាពរាបសា គោរពរាប់អានគ្នាទាំងនៅចំពោះមុខ និង កំបាំងមុខ, (មេត្តាវចីកម្ម) ជួយប្រាប់អ្វីដែលជាប្រយោជន៍ ដាស់តឿនក្រើនរំលឹកដោយបំណងល្អ ពោលវាចាសុភាពរាបសា សម្តែងសេចក្តី គោរពរាប់អានគ្នាទាំងនៅចំពោះមុខ និង កំបាំងមុខ, (មេត្តាមនោកម្ម) ផ្គងចិត្តគិតល្អ គឺ គិតអ្វី ដែលជាប្រយោជន៍ដល់គ្នាទៅវិញទៅមក នឹកគិតរកគ្នាដោយសុទិដ្ឋិនិយម មានទឹកមុខញញឹមញញែមរកគ្នាទាំងនៅចំពោះមុខ និង កំបាំងមុខ, (សាធារណភោគិតា ឬ អប្បដិវត្តភោគី) កាលបើបានវត្ថុណានីមួយមកដោយសុចរិត ទោះតិចតួចក្តី ក៏យកមកចែករំលែកគ្នាបរិភោគ មិន ហួងហែងទុកតែម្នាក់ឯង,(សីលសាមញ្ញតា) មានកិរិយាប្រព្រឹត្តសុចរិតត្រឹមត្រូវតាមរបៀបវិន័យទាំងនៅចំពោះមុខ និង កំបាំងមុខ,(ទិដ្ឋិសាមញ្ញតា) មានគំហើញត្រូវដូចគ្នា ដែលជាគោល ការណ៍ដ៏សំខាន់ឆ្ពោះទៅរកការរំលត់ទុក្ខ ឬ ដោះស្រាយបញ្ហាបាន ។

គុណធម៌ទាំង 6 នេះ មានគោលបំណងដូចតទៅ

ដើម្បីធ្វើឲ្យអ្នកនៅរួមគ្នាចាំដក់ជាប់ក្នុងចិត្ត (សារាណីយៈ)
ដើម្បីធ្វើឲ្យអ្នកនៅរួមគ្នាកើតសេចក្តីស្រឡាញ់ (បិយករណ៍)
ដើម្បីធ្វើឲ្យអ្នកនៅរួមគ្នាកើតសេចក្តីគោរព (គរុករណ៍)
ដើម្បីអនុគ្រោះស្រុះស្រួលគ្នា (សង្គហៈ)
ដើម្បីមិនឲ្យកើតជម្លោះ (អវិវាទ)
ដើម្បីសាមគ្គីព្រមព្រៀងគ្នា (សាមគ្គី)
ដើម្បីឯកភាពគ្នាជាធ្លុងមួយ (ឯកីភាវៈ)

គោលអបរិហានិយធម៌ 7 គោលធម៌ដែលជាទីតាំងនៃសេចក្តីរីកចម្រើន មិនអាប់ឱនដុនដាប សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋ គឺ

បើកសម័យប្រជុំជាប្រចាំ
ព្រមព្រៀងគ្នាចូលរួមប្រជុំ-ធ្វើច្បាប់ដែលត្រូវធ្វើ និង ព្រមព្រៀងគ្នាបិទប្រជុំ
មិនធ្វើវិសោធនកម្មគោលការណ៍ដើមចោល
គោរពអ្នកចាស់ទុំនយោបាយ
គោរពសិទ្ធិស្រ្តីមិនឲ្យត្រូវគេរំលោភ
គោរពប្រាសាទ ចេតីយ៍ វីរបុរស វិមានឯករាជ្យ វិមានអនុសាវរីយ៍សំខាន់ៗរបស់ជាតិ
រក្សាការពារសមណៈព្រាហ្មណ៍អ្នកបដិបត្តិល្អ បដិបត្តិត្រឹមត្រូវក្នុងប្រទេស

4.គោលការណ៍ប្រើប្រាស់អធិបតេយ្យ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់និយមយក ធម្មាធិបតេយ្យ គឺ គោលការណ៍ច្បាប់ជាធំ មិនយក អត្តាធិបតេយ្យ យកខ្លួនឯងជាធំ ឬ លោកាធិបតេយ្យ យកបក្សពួកជាធំទេ សមដូចតម្រាស់ដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា
"ទីណាគ្មានសប្បុរស ទីនោះមិនមែនជាសភាទេ "
សប្បុរស គឺ អ្នកស្គាល់ហេតុ-ស្គាល់ផល-ស្គាល់មនុស្ស-ស្គាល់ប្រមាណ-ស្គាល់កាល-ស្គាល់ប្រជុំជន-និង ស្គាល់សម្ពន្ធភាពរវាងបុគ្គល ទើបពោលបានថា
"ព្រះធម្មវិន័យ របស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ជាគោលការណ៍គ្រប់គ្រងរបស់ព្រះសង្ឃ ដោយព្រះសង្ឃ និង ដើម្បីព្រះសង្ឃ ដែលមានប្រយោជន៍ 10 យ៉ាង ជាគោលដៅ គឺ

ដើម្បីសង្ឃទទួលស្គាល់ថាល្អប្រពៃ
ដើម្បីឲ្យសង្ឃមានសេចក្តីសុខស្រួល
ដើម្បីបង្រាបមនុស្សអាក្រក់
ដើម្បីការពារមនុស្សល្អ
ដើម្បីកម្ចាត់ទុក្ខនាបច្ចុប្បន្ន
ដើម្បីកម្ចាត់ទុក្ខនាអនាគត
ដើម្បីអ្នកដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លា បានមានសេចក្តីជ្រះថ្លា
ដើម្បីរក្សាទឹកចិត្តរបស់អ្នកដែលជ្រះថ្លាហើយ ឲ្យកាន់តែជ្រះថ្លាថែមទៀត
ដើម្បីសេចក្តីតាំងនៅគង់វង្សនៃព្រះសទ្ធម្ម គឺ ព្រះពុទ្ធសាសនា
ដើម្បីអនុគ្រោះព្រះវិន័យ គឺ គោលការណ៍ដ៏ល្អប្រពៃនៃការរស់នៅរួមគ្នាដោយសន្តិភាព"

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ចាត់ទុកថាជាគោលការណ៍គ្រប់គ្រងរបស់ប្រជាជន ដោយប្រជាជន និង ដើម្បីប្រជាជន ក្នុងការបញ្ញត្តច្បាប់ក្នុងប្រទេសដែលកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ មានគោលបំណង 10 យ៉ាង គឺ

ដើម្បីប្រជាជនទទួលស្គាល់ថាត្រឹមត្រូវ
ដើម្បីឲ្យប្រជាជនមានសុវត្ថិភាព ស្ថេរភាព
ដើម្បីដាក់ទោសជនល្មើសច្បាប់
ដើម្បីការពារអ្នកគោរពច្បាប់
ដើម្បីដោះស្រាយស្ថានការណ៍នាបច្ចុប្បន្ន
ដើម្បីដោះស្រាយស្ថានការណ៍នាអនាគត
ដើម្បីលើកទឹកចិត្តអ្នកដែលមិនទាន់គោរពច្បាប់ ឲ្យបែរមកគោរពច្បាប់
ដើម្បីរក្សាទឹកចិត្តរបស់អ្នកដែលគោរពច្បាប់ហើយ ឲ្យកាន់តែគោរពច្បាប់ថែមទៀត
ដើម្បីភាពរឹងមាំនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ
ដើម្បីលើកស្ទួយអន្តរប្បញ្ញត្តិ គឺ គោលការណ៍ល្អប្រពៃនៃការរួមរស់ជាមួយគ្នាដោយសន្តិភាព ដូច្នេះហោង ។

Tuesday, March 10, 2009

គោលគំនិតប្រជាធិបតេយ្យតាមព្រះវិន័យបិដក

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់បញ្ញត្តព្រះវិន័យដើម្បីជាបែបបដិបត្តិរបស់ព្រះសង្ឃ ប៉ុន្តែការបញ្ញត្តព្រះវិន័យនោះទ្រង់បញ្ញត្តឡើងក្នុងជំនុំសង្ឃ មិនមែនទ្រង់បញ្ញត្តតាមព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គទេ លុះណាតែ

កើតរឿងរ៉ាវឡើងហើយទើបទ្រង់កោះហៅអ្នកប្រព្រឹត្តខុសមកសាកសួរក្នុងជំនុំសង្ឃរួចហើយទ្រង់បញ្ញត្តព្រះវិន័យឡើងដោយឆន្ទានុម័តិរបស់សង្ឃដែលសុខចិត្តយកទៅបដិបត្តិនិងធ្វើ កិច្ចការផ្សេងៗរបស់សង្ឃ

កិច្ចការអ្វីៗសុទ្ធតែធ្វើក្នុងនាមជាសង្ឃទាំងអស់លើកលែងតែ អបលោកនកម្ម មួយចេញ គឺ

ញត្តិកម្ម-ធ្វើឡើងដោយសង្ឃចតុវគ្គ គឺ ចាប់ពី 4 រូប ឡើងទៅ ដូចជា ការសូធ្យបាតិមោក្ខ ជាដើម
ញត្តិទុតិយកម្ម- ធ្វើឡើងដោយសង្ឃបញ្ចវគ្គ គឺ ចាប់ពី 5 រូប ឡើងទៅ ដូចជា រឿងកឋិន ជាដើម
ញត្តិចតុត្ថកម្ម-ធ្វើឡើងដោយសង្ឃទសវគ្គ គឺ ចាប់ពី 10 រូបឡើងទៅ ដូចជា ការបំបួសកុលបុត្រជាដើម ប៉ុន្តែក្នុងទីដាច់ស្រយាល មិនដល់ 10 រូប ក៏បាន
ការឲ្យមានត្ត ការសូធ្យអព្ភាន ត្រូវការសង្ឃចាប់ពី 20 រូបឡើងទៅ
ហេតុដូច្នេះ សម្តែងឲ្យឃើញថា
-ព្រះវិន័យ ប្រៀបដូចជា រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង ច្បាប់ផ្សេងៗ
-ព្រះសង្ឃ ប្រៀបដូចជា សមាជិកសភាតំណាងរាស្ត្រ
-គុណសម្បត្តិរបស់សង្ឃ គឺជា គុណសម្បត្តិរបស់សមាជិក
-អំណាចរបស់ព្រះសង្ឃ គឺជា អំណាចអធិបតេយ្យ
អធិករណ៍សង្ឃទាំង 4 គឺ

វិវាទាធិករណ៍ ការឈ្លោះប្រកែកគ្នារឿងធម៌វិន័យ
អនុវាទាធិករណ៍ ការចោទប្រកាន់គ្នាដោយបទល្មើសផ្សេងៗ(អាបត្តិ=បទល្មើស)
អាបត្តាធិករណ៍ ការប្រព្រឹត្តរំលោភបទល្មើសផ្សេងៗ
កិច្ចាធិករណ៍ កិច្ចរបស់សង្ឃដែលត្រូវធ្វើដោយសង្ឃចំនួនផ្សេងៗ

អធិករណ៍សង្ឃទាំង 4 ត្រូវរម្ងាប់ដោះស្រាយដោយគោលការណ៍ដែលហៅថា អធិករណសមថៈ 7 គឺ

សម្មុខាវិន័យ ការរម្ងាប់ដោះស្រាយនៅចំពោះមុខសង្ឃ ចំពោះមុខបុគ្គល ចំពោះមុខវត្ថុ(តាង)
សតិវិន័យ ការរម្ងាប់ដោះស្រាយដោយការផ្តល់កិត្តិយសដល់ព្រះអរហន្តដែលលោកជាអ្នក មានសតិស្មារតីពេញលេញ (ព្រះអរហន្តមានអភ័យឯកសិទ្ធិពិសេសមិនអាចចោទប្រកាន់បានដោយបទល្មើសណាមួយ)
អមូឡ្ហកវិន័យ ការរម្ងាប់ដោះស្រាយដោយការលើកលែងទោសដល់អ្នកប្រព្រឹត្តខុសក្នុងខណៈ ដែលឆ្កួតវង្វេងវង្វាន់មិនដឹងខុសត្រូវ
យេភុយ្យសិកា ការរម្ងាប់ដោះស្រាយជម្លោះដោយសម្លេងភាគច្រើន
បដិញ្ញាតករណៈការរម្ងាប់ដោះស្រាយដោយសម្លេងភាគច្រើន
តស្សបាបិយសិកាកម្ម ការរម្ងាប់ដោះស្រាយដោយការដាក់ទោសទណ្ឌដល់ជនជាប់ចោទដែល កំពុងត្រូវសាកសួរចម្លើយ ប៉ុន្តែនិយាយក្រឡិចក្រឡុច ម្តងទទួល ម្តងបដិសេធ ម្តងបដិសេធ ម្តងទទួល ជាដើម
តិណវត្ថារកវិន័យ ការរម្ងាប់ដោះស្រាយជម្លោះដោយការសម្របសម្រួលទាំងពីរភាគី ប្រៀបដូច ជាយកស្មៅកប់លប់របស់មិនស្អាតមិនឲ្យមានក្លិនដូច្នោះ ។

ទាំងអធិករណ៍ទាំងវិធីសាស្ត្រដោះស្រាយត្រូវធ្វើជាសង្ឃកិច្ចដោយច្រើន ប្រៀបដូចជាការបង្កើតគណៈកម្មាធិការផ្សេងៗដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា ឬ ជម្លោះណាមួយ ហេតុដូច្នេះព្រះសង្ឃត្រូវធ្វើការងារ ជាក្រុម(working group)សហការគ្នាជួយកិច្ចការសមូហភាគ ។

ក្នុងការប្រជុំគ្នាធ្វើកិច្ចការណាមួយជាក្រុមនោះ ត្រូវមានមតិជាឯកច្ឆន្ទពិតប្រាកដ បើមានចំណុចណានៅ សង្ស័យមិនអស់ចិត្ត អាចប្រើសិទ្ធិជំទាស់(veto)បាន សូម្បីតែមួយសម្លេងសង្ឃក៏ត្រូវតែស្តាប់ដែរ សមដូចពាក្យខាងចុងកម្មវាចា(formal announcement) ថា "យស្សាយស្មតោ ខមតិ........ សោ តុណ្ហស្ស យស្ស ន ខមតិ សោ ភាសេយ្យ" "បើកម្មនេះគាប់ព្រះទ័យចំពោះព្រះគុណម្ចាស់រូបណា ព្រះគុណម្ចាស់រូបនោះគប្បីនៅស្ងៀម បើមិនគាប់ព្រះទ័យចំពោះព្រះគុណម្ចាស់រូបណាទេ ព្រះគុណ ម្ចាស់រូបនោះគប្បីស្រដីឡើង"។

ម្យ៉ាងទៀត ការធ្វើកិច្ចការណាក៏ដោយ ព្រះវិន័យកំណត់ឲ្យសង្ឃធ្វើដោយព្រមព្រៀងគ្នា សមដូចពាក្យ ចាប់ផ្តើមកម្មវាចា ថា"យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ" "បើសង្ឃព្រមព្រៀងគ្នាហើយ សង្ឃគប្បីធ្វើ......." ។

Monday, March 2, 2009

ពុទ្ធវិធីក្នុងការអភិវឌ្ឍសិទ្ធិមនុស្ស

ក្នុងប្រទេសដែលកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ប្រជាជនត្រូវការសេរីភាពជាខ្លាំង ពាក្យថា សេរីភាព ក្នុងភាសាបាលីហៅថា វិមុត្តិ (freedom) ប្រែថា រួចស្រឡះ គឺ រួចផុតពីអ្វីៗដែលជាគ្រឿងរារាំងរបស់ជីវិត
សេរីភាពចែកជា 4 យ៉ាង គឺ
1.សេរីភាពជាមូលដ្ឋាន គឺ សេរីភាពក្នុងការមានបច្ច័យ 4 គ្រប់គ្រាន់ មិនខ្វះបច្ច័យ 4 តើអ្វីទៅជាបច្ច័យ 4?
បច្ច័យ 4 គឺ ចំណីអាហារ សម្លៀកបំពាក់ លំនៅឋាន ថ្នាំពេទ្យ ការខ្វះខាតបច្ច័យ 4 ជាឧបសគ្គក្នុងការរស់ រានមានជីវិត
វត្ថុចាំបាច់សម្រាប់ជីវិត គឺ បច្ច័យ 4 ជីវិតមនុស្សរស់នៅបានដោយសុខស្រួល ចាំបាច់ត្រូវអាស្រ័យបច្ច័យ 4 គឺ ចំណីអាហារ សម្លៀកបំពាក់ លំនៅឋាន និង ថ្នាំរក្សារោគ បច្ច័យទាំង 4 នេះ ចាត់ទុកថា ជាវត្ថុ ចាំបាច់ជាមូលដ្ឋានរបស់មនុស្ស ប៉ុន្តែមានអ្នកជំទាស់ថា ចុះខ្យល់អាកាសសម្រាប់ដកដង្ហើមមិនជា បច្ច័យសំខាន់របស់មនុស្សទេឬ? ឆ្លើយថា ខ្យល់ដកដង្ហើមចាត់ចូលក្នុងវាយោធាតុ ជាអង្គធាតុសំខាន់ មួយរបស់រាងកាយ គឺ បឋវីធាតុ (ធាតុដី) អាបោធាតុ (ធាតុទឹក) វាយោធាតុ (ធាតុខ្យល់) តេជោធាតុ (ធាតុភ្លើង) អង្គធាតុទាំង 4 នេះ ចាត់ទុកថាជាបច្ច័យខាងក្នុងរាងកាយ ប៉ុន្តែបច្ច័យខាងក្រៅដែលចាំបាច់ នោះមាន 4 យ៉ាងហ្នឹងឯង ។
ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ពិចារណាឃើញសារៈសំខាន់របស់បច្ច័យ 4 ទើបទ្រង់កំណត់ទុកជាលំនាំទូន្មាន ប្រៀនប្រដៅដល់កុលបុត្រដែលចូលមកជាសមាជិករបស់សង្គមសង្ឃគ្រប់ៗរូបថា ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឬ ប្រធានសង្ឃក្នុងការបំបួសកុលបុត្រនោះ ត្រូវតែប្រាប់ករណីយកិច្ច 4 យ៉ាងដូចមានសេចក្តីក្នុង មហាខន្ធកៈវិន័យបិដកថា "ការបួសនេះអាស្រ័យអាហារដែលបានមកដោយការបិណ្ឌបាត អ្នកបួសរាល់រូបគួរធ្វើសេចក្តីឧស្សាហ៍ក្នុងការដើរបិណ្ឌបាតអស់មួយជីវិត អាហារដែលចាត់ទុកថាលើសលន់(អតិរេកលាភ) គឺ អាហារសម្រាប់សង្ឃ អាហារដែលឧទ្ទិសចំពោះ អាហារក្នុងកិច្ចនិមន្ត អាហារដែលបានមកតាមស្លាក អាហារដែលអ្នកមានសទ្ធាប្រគេនរាល់បក្ខ អាហារក្នុងថ្ងៃសីល អាហារដែលបានក្នុងតិថី 1 រោជ ឬ 1 កើត "
"ការបួសនេះអាស្រ័យសំពត់បង្សុកូល អ្នកបួសរាល់រូបគួរធ្វើសេចក្តីឧស្សាហ៍ក្នុងសំពត់បង្សុកូល(សំពត់ ដែលអ្នកស្រុកបោះចោលនៅតាមគំនរសំរាម ឬ សំពត់រុំសាកសព)រហូតមួយជីវិត សំពត់ដែល ចាត់ទុក ថាលើសលន់ (អតិរេកចីវរ) គឺ សំពត់សបកឈើ សំពត់កប្បាស សំពត់កម្ពល សំពត់ធ្មៃ សំពត់ព្រែ" ។
"ផ្នួសនេះអាស្រ័យការរស់នៅក្បែរគល់ឈើ អ្នកបួសរាល់រូបគួរធ្វើសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការរស់នៅក្បែរ គល់ឈើរហូតមួយជីវិត សេនាសនៈដែលចាត់ទុកថាលើសលន់ គឺ វិហារ ផ្ទះកន្លះល្វែង ប្រាសាទ ផ្ទះ ល្អាង " ។
"ផ្នួសនេះអាស្រ័យភេសជ្ជៈ(ថ្នាំកែរោគ) គឺ ថ្នាំត្រាំដោយទឹកមូត្រស្អុយ អ្នកបួសរាល់រូបគួរធ្វើសេចក្តី ឧស្សាហ៍ក្នុងថ្នាំប្រភេទនោះរហូតមួយជីវិត ភេសជ្ជៈដែលចាត់ទុកថា លើសលន់ គឺ ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះ ខាប់ ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ " ។
ការប្រើប្រាស់បច្ច័យ 4 ប្រកាន់យកជាប្រយោជន៍ និង សេចក្តីល្មាក់ល្មមជាប្រមាណ ចំណីអាហារមានប្រយោជន៍ដល់ការទ្រទ្រង់ជីវិតរាងកាយ អនុគ្រោះដល់ការអនុវត្តតួនាទី កម្ចាត់រោគហេវ ផ្តល់ផាសុកភាព ដល់រាងកាយ ប៉ុន្តែត្រួវតែស្គាល់ប្រមាណក្នុងការបរិភោគអាហារផង ។សម្លៀកបំពាក់មាន វត្ថុបំណងដើម្បីបិទបាំងកេរ្តិ៍ខ្មាស់ ការពារកម្តៅថ្ងៃ ឬ ភាពត្រជាក់ ឬ គ្រោះថ្នាក់ពីសត្វផ្សេងៗ ។

លំនៅឋាន មានប្រយោជន៍ដល់ការការពារកម្តៅថ្ងៃ ឬ ភាពត្រជាក់ ឬ គ្រោះថ្នាក់ពីសត្វផ្សេងៗ ដើម្បីសាងភាពស្ងប់ចិត្ត ។

ថ្នាំកែរោគមានប្រយោជន៍ដល់ការកម្ចាត់ភាពឈឺចាប់ដែលកើតពីជម្ងឺ ដើម្បីឲ្យខ្លួនរួចផុតចាករោគ ផ្សេងៗ មានសុខភាពល្អ ដូច្នេះ ថ្នាំកែរោគមានសេចក្តី ចាំបាច់ដល់ជីវិតទាំងជាថ្នាំបំបាត់ និងថ្នាំប៉ូវ ។

ដោយសារតែមនុស្សមានគំនិតឆ្នៃប្រឌិតជារឿយៗ សកម្មភាពផ្នែកថ្នាំពេទ្យ ថ្នាំកែរោគទើបចម្រើន ជឿនលឿនទៅជារឿយៗ ទាំងថ្នាំលេប ថ្នាំបន្តក់ ថ្នាំលាប ថ្នាំចាក់ ។ល។
2.សេរីភាពខាងសង្គម សំដៅដល់ ការដែលមនុស្សអាចរួមរស់នៅជាមួយគ្នាបានដោយមិនបៀត បៀនគ្នា មានសុវត្ថិភាពទាំងជីវិត និង ទ្រព្យសម្បត្តិ ។
3.សេរីភាពខាងគំនិត អាចគិតសាងប្រឌិតអ្វីៗបានដោយគ្មានអ្វីមកគ្របសង្កត់គំនិតបាន ឧ.សេរីភាព ខាងការនិយាយ បោះពុម្ព ផ្សព្វផ្សាយ ជឿកាន់លទ្ធិសាសនា ។ល។
4.សេរីភាពខាងចិត្តវិញ្ញាណ បានដល់ ចិត្តមិនស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលរបស់កិលេស គឺ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ យ៉ាងដាច់ស្រឡះហើយ ។

Friday, February 27, 2009

--តពីលេខមុន--
2.សិក្សាវិភាគដើម្បីរកវិធីសាស្រ្តរំដោះខ្លួនឯងឲ្យរួចផុតចាកទុក្ខ ឬ បញ្ហា ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ឬ ដោះស្រាយបញ្ហា តាមលំអានធម្មសាកច្ឆា ក៏ព្រោះតែអាស្រ័យវិធីការនេះទើបកើតសិរីសួស្តីដល់អ្នកសន្ទនាធម៌ និង ជួយរំដោះឲ្យរួចផុតចាកទុក្ខ ឬ បញ្ហាបាន ហៅថា និស្សរណត្ថបរិយត្តិ ។
3.សិក្សាវិភាគ ដើម្បីជាគំរូដល់អ្នកដទៃ ដើម្បីបង្កើតគំនិតទាន់សម័យ ជម្រុញលើកទឹកចិត្តក្នុងការបដិបត្តិធម៌ដល់អ្នកស្តាប់ ហៅថា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ ។
2.គោលការណ៍របស់ប្រជាធិបតេយ្យ
ពាក្យថា ប្រជាធិបតេយ្យ (democracy) ជាពាក្យដែលប្រើមកតាំងពីសម័យក្រិកបូរាណដែលសម្តែងដល់ការគ្រប់គ្រងដែលបើកសេរីភាពឲ្យប្រជាជន ក្នុងការមានចំណែកចូលរួមក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដោយ ជ្រើសរើសអ្នកតំណាងរាស្ត្រចូលទៅអង្គុយក្នុងសភារដ្ឋបាលនិង សភានីតិបញ្ញត្តិ អ្នកដែលឲ្យនិយមន័យដល់ការគ្រប់គ្រងបែបប្រជាធិបតេយ្យច្បាស់លាស់និងខ្លីងាយយល់ គឺ លោក Lincoln ដែលថា ប្រជាធិបតេយ្យ គឺ ការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រជាជន ដោយប្រជាជន និង ដើម្បីប្រជាជន ។
គោលប្រជាធិបតេយ្យ គឺ ការផ្តល់អំណាចដល់ប្រជាជនទាំងផ្នែកនីតិបញ្ញត្តិ នីតិបដិបត្តិ និង ផ្នែកពិចារណីក្តី ដែលហៅថា តុលាការ ប្រជាធិបតេយ្យមានគោល 5 យ៉ាង គឺ
1.សេរីភាព (liberty) ដែលប្រកបដោយសិទ្ធិ តួនាទី ឥស្សរភាព និង សមភាព ត្រូវនៅរួមគ្នា ។
2.សមភាព (equality) គឺ ភាពស្មើមុខគ្នាចំពោះមុខច្បាប់ ឬ ក្នុងឋានៈជាពលរដ្ឋរបស់ប្រទេស ។
3.គោលហេតុផល (rationality) ការដោះស្រាយជម្លោះដោយហេតុផល ។
4.ការកាត់សេចក្តីដោយសម្លេងភាគច្រើន (majority) សម្លេងភាគតិចទទួលបានការគាំពារ (majority rule and minority right) ។
5.ការប្តូរវេនគ្នាកាន់អំណាច (rotation) មិនក្តោបក្តាប់អំណាចតែម្នាក់ឯង ឬ ក្រុមណាមួយ ។

គោលវិភាគ

កាលបើមានចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋានហើយ ក៏តោងតែមានគោលក្នុងការវិភាគវែកញែកដូចតទៅនេះ
1.តាំងសំណួរ (បុច្ឆា) សួរថាតើនោះគឺជាអ្វី? មកពីណា? ដើម្បីអ្វី? និង ដោយវិធីណា? តាមគោលអរិយសច្ច ។
2.ស្រាវជ្រាវរកចម្លើយតាមលំអានព្រះធម្មវិន័យ គឺ ធម្មវិចយៈ ព្រោះព្រះធម្មវិន័យរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាម្ចាស់នោះ មានគុណជាតិម្យ៉ាង គឺ ឯហិ បស្សិកោ គឺ សូមអញ្ជើញអ្នកមកមើល អញ្ជើញមកពិសោធ សាកល្បងបដិបត្តិ យ៉ាងហោចណាស់ ក៏អាចរួបរួមទិន្នន័យអំពីធម៌នោះៗបានថាមាននៅកន្លែងណាខ្លះ មានពាក្យពន្យល់ដើមយ៉ាងណា និង យកមកបកស្រាយឲ្យចូលនឹងយុគសម័យថ្មីបានយ៉ាងណា ។
3.រកសេចក្តីសរុប សេចក្តីបញ្ចប់ ដែលជាប្រយោជន៍ខ្លួន និង អ្នកដទៃ កុំរកសេចក្តីសរុបដែលប៉ងយកឈ្នះចាញ់តែម្យ៉ាង សមដូចព្រះតម្រាស់ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់ទុកក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រថា ការសិក្សាវិភាគនោះមាន 3 យ៉ាង គឺ
1. សិក្សាដើម្បីផ្ទញ់ផ្ទាល់អ្នកដទៃ យកឈ្នះអ្នកដទៃ ការសិក្សាបែបនេះហៅថា អលគទ្ទូបរិយត្តិ ការសិក្សាប្រៀបដូចជាពស់ពឹស បង្កទុក្ខទោសដល់ខ្លួនឯង ។

ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ប្រជាធិបតេយ្យ

1.វិធីសាស្រ្តក្នុងការវិភាគវែកញែក

ការដែលនឹងវែកញែកពាក្យប្រាមប្រៀនរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ក្នុងព្រះត្រៃបិដកបាន តោងតែមានចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋាន ៤ ប្រភេទ គឺ

1.1 ចេះបាលីព្រះត្រៃបិដកបានល្អ (សព្យញ្ជនំ) ដើម្បីជាគោលក្នុងការបកស្រាយពាក្យប្រៀនប្រដៅឲ្យត្រូវនឹងអត្ថន័យដើមរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ។

1.2 យល់អត្ថន័យព្រះត្រៃបិដកបានល្អ (សាត្ថំ) ត្រូវអានពាក្យប្រៀនប្រដៅពីព្រះ ត្រៃបិដកជាភាសារបស់ខ្លួន ដូចជា ព្រះត្រៃបិដកបាលី-ខ្មែរ ព្រះត្រៃបិដកបាលី-អង់គ្លេសព្រមទាំងពាក្យអធិប្យាយរំគាយសេចក្តីដែលហៅថា អដ្ឋកថា ។

1.3 មានចំណេះដឹងរឿងវិទ្យាសាស្ត្រសម័យថ្មីបានល្អ យ៉ាងហោចណាស់ក៏ចេះចាប់យកចំណុចសំខាន់ៗរបស់បច្ចេកវិទ្យានោះៗបានថានិយាយពីរឿងអ្វី អាចយកមកប្រៀបធៀបសង្រ្គោះចូលក្នុងពុទ្ធធម៌បានត្រង់ណាខ្លះ

1.4 មានទឹកចិត្ថបើកទូលាយ តាមលំអានកាលាមសូត្រ ដែលទាក់ទងនឹងការជឿ គឺ កុំអាលជឿគ្រាន់តែស្តាប់ឭតៗគ្នាមក នេះជាគ្រូរបស់អញ អាចទទួលស្តាប់យោបល់របស់អ្នកដទៃបានដោយចិត្តត្រជាក់ និង ឆ្លើយតបបានយ៉ាងមុតមាំ និង ដោយហេតុផលពីការបដិបត្តិរបស់ខ្លួន ។